Ik ben hartstikke woke

Buiten hoor ik het eindeloze claxonneren van de eeuwig lijkende stroom autootjes, brommers en riksja’s. Ik zit in een hotel in een van de grootste steden van Zuid-Azië. Het is middennacht. Ik ben wakker. Klaarwakker. Zo woke als het maar zijn kan.

Dat ik hier nu achter een bureautje zit te tikken in plaats van heerlijk lig te slapen, heeft niets te maken met een jetlag. Dat tijdverschil valt wel mee. Nee, de oorzaak ligt in iets anders. De afgelopen dagen bezocht ik collega’s van International Justice Mission (IJM), werelds grootste organisatie in de strijd tegen slavernij en mensenhandel. Ik ontmoette kinderen, vrouwen en mannen die bevrijd zijn uit slavernij. Ze vertelden de meest gruwelijke verhalen over wat hen is aangedaan. Uitbuiting, mishandeling, verkrachting. Slavernij anno 2026. Kwaad met een hoofdletter.

Omdat ik naast storyteller bij IJM ook spreker en trainer ben over dienend leiderschap, recensent van Managementboek en gewoon simpelweg geen dag zonder boek kan, heb ik voor deze reis het boek De inclusieroute van Madhu Mathoera meegenomen. Mathoera is een warm pleitbezorger van diversiteit en inclusie. Inclusie smeekt erom dat we ons niet in slaap laten sussen, maar eerlijk om ons heen kijken en de vraag blijven stellen of iedereen gelijke kansen krijgt. Op de werkvloer én in de samenleving.

Mathoera betoogt terecht dat het woord woke een verkeerde bijsmaak heeft gekregen. Ben je woke, ben je een zeikerd. Maar dit is niet wat woke van oorsprong betekent. ‘Woke zijn betekent dat je bewust bent van onrecht tegen minderheden, in de samenleving, dus ook op de werkvloer’, zo schrijft ze. Nou lieve mensen, als ik het niet was, ben ik het door deze reis zeker: hartstikke woke. Ik laat deze kreet dus niet langer framen door in slaap gesuste bromtollen.

Woke zijn betekent simpelweg dat je niet wegkijkt. Het betekent dat je de bereidheid hebt om de systemische ongelijkheid te zien die voor anderen dagelijkse realiteit is. Wie woke als scheldwoord gebruikt, is vaak simpelweg bang voor de verantwoordelijkheid die rechtvaardigheid vraagt.

Ik train en spreek al jaren over dienend leiderschap. De kern van dienend leiderschap is er écht te zijn voor de ander. Maar laten we eerlijk zijn: je kunt nooit werkelijk dienend zijn als je de barrières negeert waar de mensen die je dient tegenaan lopen. Een leider die bewust wegkijkt bij uitsluiting of ongelijkheid, dient niet zijn mensen, maar slechts zijn eigen comfortabele status quo. Dienend leiderschap vraagt om een wakkere geest die ziet waar het systeem hapert, ook als dat systeem jou persoonlijk altijd de wind in de zeilen heeft gegeven.

Het is tijd dat we de titel woke terugkapen. Niets mis met het samen optrekken tegen onrecht. En ja, dit kan pijn doen. Maar dienend leiders zijn bereid die pijn te leiden. Omdat zij geloven in een visie. Een visie om de wereld een klein beetje mooier te maken. Voor iedereen.

Ik ben dus liever een wakkere leider die het ongemak van verandering voelt, dan een slapende, die de status quo van onrecht accepteert en zelfs in stand houdt door woke als scheldwoord te gebruiken. Liever woke dan een treurige slaapwandelaar. We hebben woke mensen nodig om een eind te maken aan moderne slavernij en we hebben woke mensen nodig om af te rekenen met onrecht op de Nederlandse werkvloer. Wakker worden dus en ons niet langer in slaap laten sussen. Ik zou het getoeter dat ik nu buiten hoor, wel willen meenemen naar huis.