Trainen is een vak waarbij niet alleen de deelnemers leren. Marcolien Huybers schreef het HOE-boek voor de trainer, waardoor ik spontaan weer in de leermodus schoot. Een aanrader voor trainers.
Ik zie mezelf nog zitten: in een hotelkamer, in een kasteeltje ergens in de buurt van Maastricht. Het is, zo check ik op mijn LinkedIn-profiel, nu achttien jaar geleden. Op het kleine bureau in de kamer lag mijn trainerswerkboek voor de volgende dagen, ernaast een dikke stapel persoonlijke aantekeningen. Ik was nog maar kort in dienst bij een trainingsbureau en had mijn eerste train-de-trainersdagen net achter de rug. En toen viel een collega-trainer uit… Of ik een driedaagse kon geven aan een team managers van DSM. En dus stapte ik met knikkende knietjes in de auto.
Het werden korte nachtjes én topdagen.
Trainen: wat een topvak!
Op de lange terugweg naar huis belde mijn directeur mij enthousiast op. Hij was gebeld door de opdrachtgever, die vertelde hoe blij hij niet alleen met de training was geweest, maar vooral ook met mij als trainer. De rest van de rit zweefde ik over de weg, op weg naar huis na de eerste training die ik had gegeven. Vele trainingen zouden volgen. En elke keer weer een feestje. Voor de deelnemers en dus ook voor mij. Of andersom… Hoe het ook zij: ik had - zoals collega-trainer Remco Claassen het zo treffend zegt - mijn kwispel gevonden. Trainen: wat een topvak!
Hoe langer ik dit mooie vak beoefen, hoe meer ik ook besef dat trainen alleen een feestje blijft als ik zelf óók in beweging blijf. En dan dus niet alleen mijn staart. Het is zaak om als trainer zelf altijd te blijven leren. Te blijven schaven. Te blijven zoeken naar verbeteringen. Daarom ben ik blij met het HOE-boek voor de trainer van Marcolien Huybers.
Huybers opent haar boek met het verhaal dat ze twee kitscherige beeldjes koopt: een uiltje op een stapeltje boeken en een jong, liggend hertje. ‘Het uiltje staat voor wijsheid en kracht (de ratio) en het hertje voor kwetsbaarheid (het hart).’ En dan verbindt ze dat aan trainen: ‘Ik heb HOE-boek voor de trainer geschreven met ‘helder hoofd’: de inhoudelijke kant van trainen… En het boek gaat over processen en zelfreflectie, over een ‘warm hart’.’ Die combinatie maakt dat ik zo van het trainingsvak hou. Een liefde die ik alleen maar kan beamen.
Hart laten spreken
In Maastricht was het vooral hard werken. Als de inhoud maar klopt, als mijn werkvormen maar strak staan, als ik maar goed voorbereid ben. Maar in de praktijk merkte ik: een groep is geen draaiboek. Mensen nemen zichzelf mee. Hun vragen, onzekerheden, weerstand, ambitie. En dus ben jij als trainer óók onderdeel van het proces. En moest ik mijn hart laten spreken.
Huybers zegt het in één rake zin: ‘Er is geen betere spiegel om (je)zelf te leren (kennen) dan het trainersvak.’ En zo is het. Wat werd ik in de jaren een leerling van mijn eigen trainingen. Bijvoorbeeld op de momenten dat ik mij (weer) realiseerde dat ik te veel begon te zenden. Of deelnemers begon te pleasen. Of me aan tegenstribbelende deelnemers begon te irriteren. Of spanningen zo snel mogelijk probeerde weg te boetseren… Op al die momenten was ik niet langer alleen trainer, maar net zo goed leerling.
degelijk en concreet
Het HOE-boek voor de trainer blijft niet bij mooie metaforen; het is ook degelijk en concreet. Bijvoorbeeld in het hoofdstuk over hoe volwassenen leren. Huybers haalt Knowles (1980) aan en benoemt onder meer: ‘Ze hebben de behoefte te weten waarom ze iets moeten leren voordat ze tijd in een leerproces investeren’ en ‘Ze brengen een schat aan ervaring en kennis mee naar een training.’ Dat zijn twee regels die je programma meteen beter maken. Begin dus niet met jouw verhaal, maar met hun waarom. En behandel hun ervaring niet als ‘bijzaak’, maar als brandstof.
Het trainersvak is een feestje. Ik kwispel wat af. En de deelnemers van mijn trainingen ook. Zelfs als ze soms in eerste instantie met de staart tussen hun benen aan de training beginnen. Maar het blijft alleen een feestje als ik bereid ben om telkens opnieuw leerling te zijn. Met een helder hoofd. En een warm hart. Dank dus voor HOE-boek voor de trainer, Marcolien. Heerlijk blijven leren.
Over Henk Jan Kamsteeg
Henk Jan Kamsteeg is eigenaar van het trainingsbureau Proistamenos. Hij geeft trainingen en keynotes op het gebied van o.a. dienend leiderschap, inclusief leiderschap en storytelling. Daarnaast is hij auteur van diverse boeken zoals Dienend leiderschap, De kracht van het compliment en Spreken met passie; de kracht van storytelling, Inclusief leiderschap en Op weg naar een vitale organisatie