Srebrenica: boeken over de genocide die Europa niet vergeten mag

In juli 1995 viel de VN-beschermde enclave Srebrenica in handen van de Bosnisch-Servische troepen onder generaal Ratko Mladić. Wat volgde was de grootschaligste massamoord op Europese bodem sinds de Tweede Wereldoorlog: meer dan achtduizend Bosnische moslimmannen en jongens werden geëxecuteerd. Nederlandse VN-militairen van Dutchbat waren ter plaatse en konden de genocide niet voorkomen. De gebeurtenissen lieten diepe sporen na — bij de slachtoffers en hun families, bij de militairen die er gelegerd waren, bij de politici die beslissingen namen en bij Nederland als samenleving. De boeken op deze pagina geven inzicht in wat er is gebeurd, wat er misging en hoe de nasleep tot op de dag van vandaag voelbaar is.

De journalist die Srebrenica documenteerde

Frank Westerman was als correspondent aanwezig in voormalig Joegoslavië en reconstrueerde de val van Srebrenica voor NRC Handelsblad in een reeks artikelen die later uitgroeiden tot een boek. Zijn werk is een van de meest gelezen journalistieke werken over dit onderwerp in Nederland.

Het NIOD-rapport: onderzoek naar wat er echt gebeurde

Naast journalistiek werk was er ook wetenschappelijk onderzoek nodig. Het NIOD — Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies — deed jarenlang onderzoek naar de gebeurtenissen in en rond Srebrenica. Centrale vragen waren: welke rol speelde de beschikbaarheid van luchtsteun, en wat wist men vooraf? Het NIOD-rapport uit 2002 leidde tot de val van het tweede kabinet-Kok.

Militairen aan het woord: persoonlijke getuigenissen

Naast journalistiek en wetenschappelijk onderzoek zijn er de getuigenissen van mensen die er zelf bij waren. Officieren en soldaten die in 1995 in Srebrenica dienden, hebben hun ervaringen op papier gezet. Twee boeken geven stem aan die binnenkant van de geschiedenis: die van de militair die opdrachten ontving en uitvoerde, en die van de soldaat die het van dichtbij meemaakte.

Moral injury: de onzichtbare wond

De militairen die terugkeerden uit Srebrenica droegen meer mee dan herinneringen. Velen kampten met wat inmiddels wordt aangeduid als moral injury: de psychische schade die ontstaat wanneer iemand getuige is van, of betrokken raakt bij, handelingen die in strijd zijn met zijn morele overtuigingen. De onmacht om de genocide te voorkomen liet diepe sporen achter. Moral Injury brengt die ervaringen samen in een analyse die zowel persoonlijk als wetenschappelijk is.

De politieke dimensie: wat deden de bewindslieden?

Srebrenica was niet alleen een militaire kwestie. Politici in Den Haag en Brussel namen beslissingen die de context bepaalden waarbinnen Dutchbat opereerde. Hubert Smeets, journalist bij NRC Handelsblad en voormalig correspondent in Moskou, schreef een biografie van Hans van Mierlo, de minister van Buitenlandse Zaken die de politieke nasleep van Srebrenica moest verwerken.

Srebrenica als les voor Europese veiligheid

De val van Srebrenica toonde de grenzen van westerse vredesoperaties en de gevaren van moralistisch buitenlands beleid zonder militaire slagkracht. Rob de Wijk, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit Leiden en directeur van het Haags Centrum voor Strategische Studies, gebruikt Srebrenica in zijn werk als ijkpunt voor de vraag wat er misgaat wanneer idealisme en realisme botsen in de internationale politiek.

Een onderwerp dat niet mag sluiten

Srebrenica is geen afgerond hoofdstuk. Rechtszaken lopen nog, erkenning is omstreden, en de psychische gevolgen voor overlevenden en militairen zijn niet verdwenen. De boeken op deze pagina laten zien dat de tragedie vanuit meerdere invalshoeken bekeken kan en moet worden: historisch, militair, psychologisch en politiek. Samen bieden zij een fundament voor iedereen die serieus wil begrijpen wat er in juli 1995 in Bosnië is gebeurd — en wat dat betekent voor hoe Europa omgaat met oorlog, vrede en verantwoordelijkheid.