Bestuurlijke aanpak

De bestuurlijke aanpak heeft zich de afgelopen decennia ontwikkeld tot een onmisbaar instrument in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit en ondermijning. Waar het strafrecht zich richt op vervolging na het plegen van strafbare feiten, zet de bestuurlijke aanpak preventief in op het bemoeilijken en frustreren van criminele activiteiten. Gemeenten, provincies en andere overheden gebruiken hun bestuursrechtelijke bevoegdheden om criminelen te raken in hun portemonnee en hun activiteiten te verstoren.

Deze aanpak vormt een antwoord op de groeiende verwevenheid tussen boven- en onderwereld. Criminaliteit verschuilt zich achter legale structuren en maakt gebruik van reguliere economische infrastructuur. De bestuurlijke aanpak stelt de overheid in staat om preventief op te treden door vergunningen te weigeren, panden te sluiten en bestuurlijke maatregelen te nemen zonder dat eerst een strafrechtelijke veroordeling nodig is.

Van reactief naar preventief

De bestuurlijke aanpak markeert een fundamentele verschuiving in het denken over criminaliteitsbestrijding. Traditioneel reageerde de overheid op criminaliteit met strafrechtelijke vervolging. Deze aanpak bleek echter onvoldoende effectief tegen georganiseerde misdaad die zich nestelt in legale structuren. De bestuurlijke aanpak draait het perspectief om: in plaats van te wachten tot strafbare feiten bewezen kunnen worden, maakt de overheid het criminelen simpelweg moeilijk om hun activiteiten voort te zetten.

Instrumenten en werkwijzen

De bestuurlijke aanpak kent een breed scala aan instrumenten. De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (BIBOB) stelt overheden in staat om vergunningen te weigeren of in te trekken wanneer het risico bestaat dat deze worden misbruikt voor strafbare feiten. Burgemeesters kunnen op basis van de Opiumwet woningen en bedrijfspanden sluiten waar drugs worden verhandeld of geproduceerd. Via de Wet Damocles kunnen panden gesloten worden die worden gebruikt voor activiteiten die de openbare orde verstoren.

Daarnaast spelen Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC's) een cruciale rol. Deze centra bundelen expertise en informatie van gemeenten, politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst en andere partners om ondermijning integraal aan te pakken.

Specifieke toepassingsgebieden

De bestuurlijke aanpak wordt ingezet tegen diverse vormen van criminaliteit en ondermijning. Van drugscriminaliteit en mensenhandel tot witwassen en illegale horeca. Ook bij de aanpak van outlaw motorcycle gangs (OMCGs) heeft de bestuurlijke aanpak zich bewezen als effectief instrument.

Lokale context en maatwerk

Ondermijning manifesteert zich niet overal op dezelfde manier. In stedelijke gebieden zien we andere patronen dan op het platteland. Iedere context vraagt om maatwerk in de bestuurlijke aanpak, waarbij lokale bestuurders en handhavers samen optrekken met ketenpartners.

Complementariteit met opsporing

De bestuurlijke aanpak vervangt het strafrecht niet, maar vormt een aanvulling. Waar strafrechtelijk bewijs moeilijk te verzamelen is of procedures lang duren, kan de bestuurlijke aanpak sneller en preventief ingrijpen. Deze complementariteit versterkt de totale aanpak van criminaliteit.

Data en technologie in de bestuurlijke aanpak

De moderne bestuurlijke aanpak maakt steeds meer gebruik van datawetenschap en technologie. Door informatie uit verschillende bronnen te combineren en patronen te herkennen, kunnen overheden gerichte interventies plegen. Dit vraagt wel om datavolwassenheid bij gemeenten en een zorgvuldige afweging van privacy en effectiviteit.

Uitdagingen en dilemma's

De bestuurlijke aanpak kent ook uitdagingen. De spanning tussen effectieve criminaliteitsbestrijding en rechtsbescherming van burgers vraagt om zorgvuldige afwegingen. Niet iedereen die geraakt wordt door bestuurlijke maatregelen is schuldig aan strafbare feiten. Ook de administratieve lastendruk voor gemeenten en de noodzaak van integrale samenwerking tussen organisaties met verschillende culturen en werkwijzen vormen belangrijke aandachtspunten.

Bovendien vraagt de bestuurlijke aanpak om bestuurders die bereid zijn om moeilijke beslissingen te nemen, soms onder dreiging of druk. De democratische legitimiteit en proportionaliteit van ingrijpende maatregelen moeten voortdurend worden gewogen.

De toekomst van bestuurlijke aanpak

De bestuurlijke aanpak zal de komende jaren verder professionaliseren en uitbreiden. Nieuwe vormen van criminaliteit, zoals cybercrime en ondermijning via digitale platforms, vragen om nieuwe bestuurlijke instrumenten. Tegelijkertijd groeit het besef dat effectieve criminaliteitsbestrijding vraagt om internationale samenwerking, ook op bestuurlijk niveau.

De bestuurlijke aanpak is uitgegroeid van een aanvullend instrument tot een volwaardig onderdeel van het veiligheidsbeleid. De komende jaren zal de focus liggen op verdere professionalisering, betere informatiedeling en het ontwikkelen van nieuwe instrumenten voor nieuwe vormen van criminaliteit. Daarbij blijft de kern onveranderd: het bemoeilijken van criminele activiteiten door slim gebruik te maken van bestuurlijke bevoegdheden, in nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen.