trefwoord
Democratische legitimatie: het fundament van de rechtsstaat
Democratische legitimatie vormt de kern van onze rechtsstaat. Het gaat om de vraag: mag de overheid dit wel doen? Is er voldoende parlementaire controle? Worden burgers voldoende gehoord? In tijden van crisis, bij samenwerking tussen overheden en bij onafhankelijk toezicht staat dit fundament onder druk. De vraag naar democratische rechtvaardiging van overheidsmacht is actueler dan ooit.
De coronacrisis als lakmoesproef
De coronapandemie legde pijnlijk bloot hoe kwetsbaar democratische legitimatie kan zijn. Noodmaatregelen werden in hoog tempo genomen, vaak zonder gedegen parlementaire behandeling. De vraag rees: mogen ministers dit wel beslissen zonder de Tweede Kamer?
Boek bekijken
Boek bekijken
Auteurs die schrijven over 'democratische legitimatie'
Wetgeving en parlementaire controle
De wetgevingsprocedure is het hart van onze democratie. Hier wordt volksvertegenwoordiging concreet. Maar functioneert dit proces nog wel naar behoren? Worden wetten met voldoende zorgvuldigheid tot stand gebracht?
Spotlight: Frank van Ommeren
Boek bekijken
Onafhankelijke toezichthouders: een democratisch dilemma
Markttoezichthouders zoals de AFM en DNB moeten onafhankelijk opereren. Maar hoe verhouden zij zich tot de democratisch gekozen volksvertegenwoordiging? Wie controleert de controleurs? Dit spanningsveld raakt aan de kern van democratische legitimatie.
Boek bekijken
Samenwerking tussen overheden
Gemeenschappelijke regelingen tussen gemeenten zijn praktisch, maar roepen vragen op over democratische controle. Raadsleden kunnen moeilijk controleren wat er gebeurt in regionale samenwerkingsverbanden. De afstand tussen burger en besluitvorming groeit.
Boek bekijken
In crisistijd staat democratische legitimatie onder spanning. Snelheid botst met zorgvuldigheid, en spoed lijkt geen democratische procedures te dulden. Uit: Bestuursrecht in crisistijd
Rechterlijke toetsing en democratie
Rechters toetsen steeds intensiever overheidsbesluiten. Is dat niet de taak van de volksvertegenwoordiging? Hier ontstaat een belangrijk spanningsveld: wie beslist uiteindelijk – de gekozen politicus of de aangestelde rechter?
Boek bekijken
Van bureaucratie naar burgerschap
Traditioneel denken over democratische legitimatie vertrekt vanuit formele procedures en hiërarchie. Maar hoe borg je legitimiteit als professionals meer autonomie krijgen? Als casusorganisaties de bureaucratie achter zich laten?
Boek bekijken
Samenwerken met de Wet gemeenschappelijke regelingen Democratische controle bij samenwerking vereist transparantie, heldere verantwoordingslijnen en actieve betrokkenheid van gemeenteraden. Zonder dit verwatert de democratische legitimatie tot een lege huls.
Vertrouwen als basis
Uiteindelijk draait democratische legitimatie om vertrouwen. Vertrouwen van burgers in hun volksvertegenwoordigers. Vertrouwen dat beslissingen rechtvaardig tot stand komen. Dat vertrouwen staat onder druk, zoals Frank van Ommeren en anderen constateren.
De toekomst van legitimatie
Democratische legitimatie is geen statisch gegeven. Nieuwe vraagstukken – van digitalisering tot klimaatcrisis – vragen om heroverweging. Hoe legitimeren we beslissingen over AI? Wie controleert algoritmes? Deze vragen raken de kern van wat democratie betekent.
Of het nu gaat om Bestuursrecht in crisistijd, Beginselen van goed markttoezicht of De wetgevingsprocedure anno 2022 – steeds weer blijkt democratische legitimatie het fundament waarop rechtmatig overheidshandelen rust. Zonder dat fundament verliest de overheid haar bestaansrecht. Met aandacht voor zowel formele procedures als maatschappelijke betrokkenheid blijft democratische legitimatie het kompas voor een rechtvaardige samenleving.
