Vergankelijkheid: alles gaat voorbij

Niets duurt eeuwig. De jeugd, de zomer, de mensen die we liefhebben – alles is tijdelijk. Vergankelijkheid is misschien wel het meest universele thema van de literatuur en de filosofie. Het confronteert ons met de eindigheid van ons bestaan, maar biedt ook troost: juist omdat iets eindigt, heeft het waarde. Op deze pagina brengen we schrijvers en denkers samen die dit thema vanuit verschillende invalshoeken benaderen – van Japanse levenswijsheid tot rauwe rouw, van poëzie tot filosofische beschouwing.

Vergankelijkheid in de roman

De roman is bij uitstek een vorm waarin de tijdelijkheid van het leven tastbaar wordt. Personages ouderen, vriendschappen slijten, kansen glippen weg. Twee romans die dit op heel verschillende manieren verbeelden, zijn Ferrara van Bert Wagendorp en De woestijn van de Tartaren van Dino Buzzati.

Jeroen Brouwers: de strijd met de tijd

Weinig Nederlandse schrijvers hebben de vergankelijkheid zo obsessief en beeldend beschreven als Jeroen Brouwers. In zijn werk keert telkens de vraag terug hoe kunst en literatuur het tijdelijke kunnen overstijgen – of dat überhaupt mogelijk is. Wolken, herinneringen, illusies: ze verdwijnen allemaal. Brouwers legt ze vast in proza van grote dichtheid.

Vergankelijkheid in poëzie

Poëzie is misschien wel de taal die het beste past bij vergankelijkheid: compact, precies en bewust van haar eigen eindigheid. Zowel Kneedwezens van Judith Herzberg als Enfin van Anton Korteweg laten zien hoe gedichten momenten vastleggen die anders zouden vervliegen.

Vergankelijkheid als levensvraag: filosofie en non-fictie

Naast literatuur en poëzie nemen ook filosofen, psychologen en journalisten de vergankelijkheid onder de loep. Quo Vadis? van Manfred Kets de Vries en Stervelingen van Fokke Obbema zijn twee heel verschillende, maar even indringende pogingen om de eindigheid van het bestaan te doordenken.

Imperfectie omarmen: de Japanse kijk op vergankelijkheid

In de Japanse filosofie van wabi sabi is vergankelijkheid geen probleem dat opgelost moet worden, maar een werkelijkheid die omarmd kan worden. Schoonheid zit juist in het onvolmaakte, het tijdelijke en het gesleten. Dat is een heel andere benadering dan de westerse neiging om te bewaren, te controleren en te plannen.

Generaties, verlies en de cyclus van het leven

Vergankelijkheid speelt zich niet alleen af op individueel niveau. Ook gemeenschappen, families en zelfs beschavingen gaan voorbij. Het dorp van de herinneringen van Juan Gómez Bárcena en Verlies van Andreas Reckwitz benaderen dit thema vanuit een breder, maatschappelijk perspectief.

Vergankelijkheid als uitnodiging

Vergankelijkheid is geen prettig thema, maar een noodzakelijk. Wie ermee in aanraking komt – via literatuur, poëzie of filosofie – ontdekt doorgaans dat het besef van eindigheid niet verlamt, maar juist vrijmaakt. Niet ondanks het voorbijgaan, maar dankzij het voorbijgaan heeft het leven gewicht. De boeken op deze pagina nodigen uit om dat besef te verkennen, elk op hun eigen manier: nuchter of lyrisch, westers of Japans, individueel of maatschappelijk. Vergankelijkheid lezen is leren leven.