‘Mensen die goede vrienden op het werk hebben zijn gelukkiger’

In zijn boek Naar een nieuw samen pleit hij voor meer aandacht voor wat hij sociale gezondheid noemt - een factor die volgens hem structureel wordt onderschat.

‘We hebben het altijd over fysieke gezondheid en mentale gezondheid,’ zegt Dijksterhuis in De Boekenpraktijk. ‘Maar sociale gezondheid is minstens zo belangrijk.’ Wie zich verbonden voelt met anderen, ervaart minder stress. En dat is geen detail. ‘Stress breekt je immuunsysteem af.’

Sociale isolatie vergroot stress en daarmee de kans op ziekte. De kwaliteit van onze relaties doet er dus letterlijk toe. Dat blijkt ook uit onderzoek naar huwelijken. Een van de stellingen in de podcast luidt: Mensen met een slecht huwelijk overlijden eerder dan mensen met een goed huwelijk. Dijksterhuis onderschrijft de gedachte erachter: de mensen om je heen beïnvloeden je gezondheid diepgaand.

Werk als sociale omgeving

Voor veel mensen is werk de plek waar ze de meeste tijd met anderen doorbrengen. Organisaties zijn daarmee meer dan productiemachines of systemen van taakverdeling. Het zijn sociale omgevingen.

Toch staat die sociale laag onder druk. ‘Jongeren zijn steeds eenzamer,’ stelt Dijksterhuis. ‘En eenzaamheid is allang niet meer alleen een probleem van ouderen.’ Tegelijkertijd leven we in een tijd waarin we via smartphones permanent met elkaar verbonden lijken. Maar digitale verbinding is niet hetzelfde als sociale nabijheid.

Volgens Dijksterhuis is dat zorgelijk, juist omdat samenwerken ons als mens heeft gevormd. ‘Het moeten samenwerken heeft ons socialer gemaakt.’ Onze evolutionaire kracht ligt in verbinding en samenwerking. Wanneer die onder druk staan, raakt dat aan de kern van wie we zijn.

Dat maakt werk tot een cruciale plek. Daar kan verbinding ontstaan. Maar daar kan ook eenzaamheid worden versterkt, bijvoorbeeld door een cultuur van voortdurende competitie of prestatiedruk.

Leiderschap als hoeder van sociale gezondheid

Wie dit serieus neemt, kan sociale gezondheid niet overlaten aan toeval. Het is een leiderschapsvraagstuk.

Veel organisaties sturen primair op resultaten, targets en individuele prestaties. Maar als stress structureel hoog is en onderlinge relaties zwak zijn, ondermijnt dat uiteindelijk ook die prestaties. Leiders kunnen vriendschap niet afdwingen, maar ze kunnen wel voorwaarden scheppen. Door samenwerking te stimuleren in plaats van interne competitie. Door ruimte te maken voor informele ontmoeting. Door psychologische veiligheid serieus te nemen. En door stress niet te normaliseren als onvermijdelijk bijproduct van ambitie.

Daarnaast doet Dijksterhuis een duidelijke oproep aan hoogopgeleiden. In de aflevering stelt hij dat zij hun talent bewust maatschappelijk moeten inzetten. Zingeving en betrokkenheid zijn geen luxe, maar noodzakelijke voorwaarden voor een gezonde samenleving.

In een tijd van polarisatie en individualisering klinkt in het gesprek ook een waarschuwing door. ‘Ik hoop dat we niet eerst weer een nieuwe Hitler nodig hebben,’ zegt Dijksterhuis, doelend op het feit dat grote externe dreigingen mensen vaak pas echt samenbrengen. De vraag is of we ook zonder crisis kunnen kiezen voor meer verbinding.

Misschien begint dat ‘nieuwe samen’ niet in abstract beleid, maar gewoon op de werkvloer. Daar waar mensen dagelijks samenwerken.

OVER DE BOEKENPRAKTIJK

De Boekenpraktijk is een podcast van Managementboek. Presentator Willem van Leeuwen onderzoekt elke twee weken samen met auteurs hoe de theorie van managementboeken aansluit bij de praktijk.