Soms lees je een boek dat je niet meer kunt wegleggen. Niet omdat het spannend is in de traditionele zin, maar omdat het langzaam onder je huid kruipt. Beladen huis van Christien Brinkgreve is zo’n boek. Een memoir, geschreven na het overlijden van haar man, waarin ze hun huis opruimt en ondertussen terugkijkt op het leven dat zich daar heeft afgespeeld. Geen doorlopend verhaal, maar een verzameling fragmenten, herinneringen en scherpe reflecties. Over liefde, rouw en wat er gebeurt als nabijheid steeds stiller wordt.
deelnemer
Het is haar meest persoonlijke werk tot nu toe. Waar Brinkgreve in eerdere boeken vertrok vanuit haar sociologische blik, kiest ze hier voor de ervaringskant. Niet als observator, maar als deelnemer. De analyse maakt plaats voor beleving, al klinkt ook haar psychoanalytische ervaring subtiel door. Ze schrijft met precisie over wat er was, maar vooral over wat er níét meer was. Over een relatie waarin de feitelijke verstandhouding bleef, maar het contact verdween.
Ze noemt haar man ‘A’, bewust zonder naam. Niet alleen uit discretie, maar ook om hem niet te reduceren tot een personage. Het gaat haar niet alleen om hem, maar om wat zich tussen hen afspeelde: de stiltes die zich opstapelden, haar neiging tot zorgen, zijn toenemende terugtrekken. Hoe het huis voller raakte met spullen en de gesprekken daarentegen schaarser en schraler werden. Zelfs het voornemen om samen één meter boeken op te ruimen mislukte.
spiegel
Het huis wordt een spiegel van hun relatie. De kelder die onder water loopt en de defecte spullen die niet opgeruimd kunnen worden. De volgestouwde werkkamer die uiteindelijk alleen nog voor hem toegankelijk is. De dubbele rijen in de boekenkast. Geen geforceerde metaforen, maar concrete beschrijvingen die zich vanzelf laden met betekenis. De verstopping, het uitstellen, het wegkijken – en de machteloosheid om dat samen aan te pakken.
Na zijn pensioen werd de kloof voelbaarder. Zijn werk verdween naar de achtergrond, haar werk groeide door. Hij trok zich terug, zij vond ruimte buiten het huis. Niet alleen omdat ze hem ontweek, maar ook omdat binnen steeds minder mogelijk leek. Zelfs over wie er zou autorijden ontstond geen gesprek meer. Niet omdat ze het niet wilde bespreken, maar omdat haar energie om het telkens weer aan te kaarten opraakte.
inzicht
Wat dit boek zo aangrijpend maakt, is Brinkgreves vermogen om ook naar zichzelf te kijken. Naar haar eigen patronen. Naar hoe haar zorgzaamheid voortkwam uit een jeugd met een depressieve moeder, waar zorgen centraal stond en eigen ruimte afwezig was. Ze spaart zichzelf niet, maar ze zoekt ook niet naar schuld. Wel naar inzicht en verklaring.
In die zoektocht raakt ze ook aan de subtielere vormen van scheefgroei: hoe opmerkingen die klein lijken — zoals ‘jij bent handig’ — een diepe werking kunnen hebben. Omdat ze iets suggereren over rollen, over waardering, over wie ertoe doet. En hoe die kleine patronen zich opstapelen. Niet als bewuste vernedering, maar als sluipende ondermijning. Ze beschrijft hoe ze zich soms gekleineerd voelde, en hoe lastig het is om daar woorden aan te geven als het nergens escaleert, maar wel steeds schuurt.
Op zijn sterfbed zegt hij: ‘Ik had gewild dat je meer voor me had gezorgd.’ Geen persoonlijk verwijt, maar een laat uitgesproken gemis. Pas dan begint ze te begrijpen wat ze eerder niet kon zien: hoe zijn overleden zus ooit voor hem zorgde, en hoe haar vroege afwezigheid een gat achterliet dat haar zorg nooit kon vullen. Je zou het een trauma kunnen noemen bij A: ‘Het gat in zijn ziel dat niet met empathie gevuld kon worden,’ schrijft ze. Beeldender kan het haast niet.
Trage rouw
Beladen huis is een vorm van trage rouw. Niet alleen om een persoon, maar ook om een manier van samenleven die geleidelijk verdween. Brinkgreve benoemt wat velen voelen, maar zelden onder woorden brengen. Ze schrijft niets recht, ze legt bloot. En doet dat met een openheid die zeldzaam is. Het is een boek over misverstanden, over wat zich opkropt tussen mensen, over wat niet gezegd wordt. En over hoe je soms pas achteraf ziet wat je eerder had willen begrijpen.
Dat het boek inmiddels tienduizenden lezers heeft geraakt, is geen toeval. Brinkgreve raakt iets universeels. Nabijheid is niet hetzelfde als verbinding. En een huis is niet slechts een plek, maar soms ook een weerspiegeling van wat we samen hebben opgebouwd – en wat daarin is scheefgegroeid.
Over Danny Mullenders
Danny Mullenders is assessment- en ontwikkelpsycholoog, coach, auteur en spreker. Hij schreef de # 1 bestsellers Daarom doen ze dat en Laat je niet kiezen. 27 januari 2025 kwam zijn derde boek uit, De kunst van niet kiezen.