Wie als coach het vak serieus neemt, weet wat werkt. En dan bedoel ik niet het onderbuikgevoel of je eigen anekdotische of gekopieerde voorbeelden. Ik bedoel wetenschap: het best beschikbare bewijs, onderzoeksresultaten en metastudies.
Een nieuwe standaard
Verschillende boeken leggen nadruk op dit aspect, zoals Wat effectieve coaches anders doen van Sergio van der Pluijm. Een boek dat specifiek over het wetenschappelijk bewijs rondom coaching gaat, is Zin en onzin over coaching van Rondeel en Dijkman.
Met Cognitieve gedragscoaching gaan Patrick en Laurien Vermeren een stap verder, of zeg maar gerust een hele marathon. Met dit boek herdefiniëren zij de standaard voor coaching in het Nederlandse taalgebied.
Theoretisch kader
De uitgebreide onderbouwing bedoel ik vrij letterlijk. Dit is een dik boek (392 bladzijden), waarvan de eerste helft in beslag wordt genomen door wat je een aanloop kunt noemen. Of een breed theoretisch kader, dat mag ook.
Die aanloop begint met de historische context van coaching. Het vak komt voort uit therapievormen en heeft inmiddels een specifieke verhouding tot die wortels ontwikkeld.
Stevige kritiek
De auteurs doen veel moeite om over te brengen wat niet bij goede coaching hoort. Ook dat hoort bij een goed theoretisch kader. Ze zetten hun ideeën af tegen andere, niet-werkende theorieën.
Zo leveren ze twee hoofdstukken lang stevige kritiek op aantoonbaar onbekwame coachingpraktijken en meer dan tien modellen, technieken en theorieën.
Voor iemand die niet bekend is met deze wat polemische schrijfstijl kan dit arrogant overkomen. Wanneer je beter leest, zie je echter dat er op inhoud wordt gestreden.
Want coaches die alleen een cursusje hebben gedaan, zijn aantoonbaar niet consistent en dus niet competent. Modellen als DISC, NLP en transactionele analyse krijgen er – terecht – flink van langs.
Daartegenover zetten de auteurs - in een ander hoofdstuk - ideeën en modellen die toetsing hebben doorstaan, zoals het HEXACO-persoonlijkheidsmodel en kosten-batenanalyses.
Coachbaar en emoties
Onderdeel van de kaderstelling is de vraag: wat is coachbaar en wat niet? Ook dat antwoord is breed en gaat langs persoonlijkheid, vermeende omgevingsinvloeden en breinprocessen. De Vermerens zijn grondig, zoveel is duidelijk.
Emoties zijn een belangrijk onderwerp in Cognitieve gedragscoaching. Hun verwevenheid met gedachten en, vanuit die combinatie, hun invloed op gedrag maken met name de onprettige emoties angst en boosheid tot belangrijke aandachtsgebieden, ook verderop in het boek.
De praktijk
De tweede helft van Cognitieve gedragscoaching heeft een iets meer praktische inslag. Hier gaat het om daadwerkelijk coachen.
Voor de duidelijkheid krijg je een algemene doorloop van een coachingtraject, wat prettig is als houvast. Bij wijze van uitwerking beschrijven de Vermerens twee coachingprotocollen in aparte hoofdstukken. Die protocolvorm hebben ze gekozen naar analogie van cognitieve therapievormen, waarin dit al langer gebruikelijk is.
Twee protocollen
Het eerste coachingprotocol richt zich op gedrag rondom angst, het tweede op dominantie of agressie. In deze twee omvangrijke hoofdstukken komen de eerdergenoemde emoties angst en boosheid terug. Door de uitgebreide beschrijving lijken dit de basisonderwerpen binnen cognitieve gedragscoaching.
Andere coachingsvragen krijgen in latere hoofdstukken beduidend minder aandacht en vragen meer studie en combinatie van de tekst om tot een goede aanpak te komen.
Verademing
In dit boek hebben de Vermerens een aantal goede keuzes gemaakt. Zo hechten zij veel belang aan de evolutionaire vorming van brein, emoties en gedrag en beschrijven zij dit adequaat. Het is een verademing om geen aannames tegen te komen over oermensen op savannes met sabeltandtijgers. In plaats daarvan nemen de auteurs de huidige, feitelijke situatie als referentiepunt en presenteren zij bevestigde historische informatie.
Ook hun nadruk op variatie en complexiteit binnen grenzen is iets wat ik in veel boeken mis. Waar anderen soms doorslaan in versimpeling of juist complexiteit overschatten, schetst Cognitieve gedragscoaching een goede balans tussen die schijnbare tegenpolen.
Doorzettingsvermogen
Cognitieve gedragscoaching is uitzonderlijk goed. Dat maakt het nog geen makkelijk boek. Het gaat diep in op de theoretische inbedding van coachingtechnieken. Om het goed te kunnen begrijpen, heb je minimaal basiskennis van wetenschappelijke methoden nodig. Doorzettingsvermogen en verwerkingskracht komen van pas wanneer je het hele boek wilt lezen, begrijpen en toepassen.
Voor geschoolde coaches?
Hier en daar kan ik de boodschap van de auteurs niet plaatsen. Ze hameren er bijvoorbeeld herhaaldelijk op dat een goede coach een gedegen opleiding moet hebben doorlopen. Een cursus van enkele dagen volstaat niet. Tegelijkertijd bieden zij in dit boek een basis voor goede coaching, wat suggereert dat daarmee de scholingsdrempel wordt verlaagd. Tenzij dit boek natuurlijk alleen bedoeld is voor geschoolde coaches of uitsluitend gelezen kan worden als onderdeel van een uitgebreide opleiding.
Dat gezegd hebbende: Mijn eindoordeel is kort en duidelijk: Cognitieve gedragscoaching is het meest uitgebreide en best onderbouwde boek over coaching dat ik ooit heb gelezen.
Over Hans de Witte-van Mierlé
Hans de Witte-van Mierlé werkt als adviseur op het gebied van werkhervatting en duurzame inzetbaarheid. Hij heeft daarnaast ervaring als coach en trainer.